आई व्हायचय मला भाग ३८

वंध्यत्वाचे विविध टप्पे: किती वेळा प्रयत्न करायचे?

वंध्यत्व हा एक असा प्रवास आहे, जो प्रत्येक जोडप्यासाठी वेगळा असतो. काहींसाठी एक IVF उपचार पुरेसा ठरतो, तर काहींसाठी हा संघर्ष वर्षानुवर्षे चालतो. उपचाराच्या वेळेस भावनिक, आर्थिक आणि वैवाहिक नात्यांवर प्रचंड ताण येतो.

आमचा अनुभव – थांबायचं तरी कधी?

आम्ही अनेक IVF च्या फेऱ्या पार पाडल्या. प्रत्येक वेळेस आम्ही काहीतरी वेगळं करून पाहिलं. माझ्या पत्नीला “Unexplained Infertility” म्हणजे अस्पष्ट कारणामुळे वंध्यत्व असं निदान मिळालं होतं. तरीही ती प्रत्येक वेळेस नवीन मार्ग शोधायची. चौथ्या-पाचव्या वेळेस आम्ही GIFT (Gamete Intrafallopian Transfer) हे तंत्र वापरून पाहिलं. यात अंडाणू व शुक्राणू थेट फॅलोपियन ट्यूबमध्ये प्रत्यारोपित केले जातात.

ते यशस्वी झालं नाही, पण निदान आम्ही वेगळा मार्ग तरी शोधला. अशा प्रयोगशील विचारामुळेच आम्ही आमच्या दहाव्या आणि शेवटच्या IVF सत्रात पोहोचलो – आणि शेवटी सरोगसीचा पर्याय स्वीकारला.

“कधी थांबावं याचा ठोस डेटा नाही. काही जोडप्यांना 12 व्या प्रयत्नात यश मिळालं, पण ते फारच दुर्मीळ आहे. बहुतेक वेळेस 3-4 प्रयत्नांनंतर यशाची शक्यता कमी होते.”

यात खोटं काही नाही. आम्हालाही पाचव्या प्रयत्नानंतर डॉक्टरांनी थांबण्याचा सल्ला दिला होता. पण शेवटी आम्ही यशस्वी झालो – म्हणून नाहीतर आम्ही चुकीच्या मार्गावर होतो असं म्हणता येणार नाही. डॉक्टरांनी आमच्या जोखमी समजावून दिल्या आणि निर्णय आमच्यावर सोडला.

आयुर्वेदिक दृष्टिकोन काय सांगतो?

आयुर्वेदात प्रत्येक अपयशानंतर "शरीर आणि मनाची शुद्धी" आवश्यक मानली जाते. बीज दोष, रक्तदोष, आर्तवदुष्टी, किंवा शुक्रदोष यामुळे गर्भधारणेचे अडथळे येतात. प्रत्येक उपचारानंतर आयुर्वेदात शोधन (पंचकर्म), रसायन चिकित्सा आणि मानसोपचार यांचा वापर करून नव्याने गर्भधारणेसाठी शरीर तयार केले जाते.

डॉक्टर बदलणे योग्य की अयोग्य?

आम्ही उपचारांदरम्यान अनेक डॉक्टर बदलले. प्रत्येक वेळी वाटायचं – “कदाचित हा डॉक्टर काहीतरी नवीन करू शकेल.” कधी डॉक्टरांनीच आम्हाला सांगितलं – “तुम्हाला दुसरीकडे अधिक मदत मिळू शकेल.”

डॉक्टर बदलणं हे चुकीचं नाही, पण ते नेहमीच योग्य कारणासाठी असावं. उपचारांमध्ये सतत बदल केल्याने वैद्यकीय माहिती, चाचण्या आणि औषधयोजना या सर्व गोष्टी पुन्हा नव्याने कराव्या लागतात.

"डॉक्टर बदलत असाल, तर तुमचे सर्व मेडिकल रेकॉर्ड वेळेत पाठवा. मला तुमचं अतीत समजणं गरजेचं आहे."

आयुर्वेद काय सुचवतो?

आयुर्वेदात डॉक्टर म्हणजे वैद्य हा तुमच्या प्रकृतीचा अभ्यासक असतो. वैद्य बदलणं शक्य असतं, पण स्वभाव, आहार, दिनचर्या आणि ऋतुचर्या यांचे सूक्ष्म निरीक्षण करून उपचार देणारा वैद्य नेहमी काळजीपूर्वक निवडावा लागतो.

कधी थांबावं आणि कधी पुढे जावं?

तुम्हाला काही वेळा स्वतःलाच प्रश्न विचारावे लागतात:

• आर्थिक क्षमता किती आहे?

• मानसिक ताकद किती आहे?

• शरीर हे अजून उपचारासाठी सक्षम आहे का?

• नव्याने प्रयत्न करण्याऐवजी दत्तक घेणं, सरोगसी किंवा नैसर्गिक आयुर्वेदिक चिकित्सा हे पर्याय योग्य ठरतील का?

आयुर्वेदिक उपचारांमध्ये वेळ लागतो, पण शरीराच्या मूळ दोषांवर उपचार करून नैसर्गिक गर्भधारणा शक्य होते.

---

शेवटचा विचार

प्रत्येक जोडप्याचं वंध्यत्वाचं कारण वेगळं असतं आणि प्रत्येकाची सहनशक्तीही. किती IVF करायचं, कोणता पर्याय निवडायचा – याचा निर्णय वैद्यकीय, आर्थिक आणि भावनिक घटकांवर आधारित असतो. “सर्वोत्कृष्टाची आशा ठेवत, सर्वात वाईटासाठी सज्ज राहा, आणि जे घडेल त्याचा स्वीकार करा.”

तुम्ही या संघर्षात एकटे नाही आहात – आधुनिक विज्ञान आणि आयुर्वेद तुमच्या सोबत आहेत.