Monday, 10 July 2023

गर्भसंस्कार - आई होताना घ्यावयाची पावले

 गर्भसंस्कार - आई होताना घ्यावयाची पावले  

....गर्भधारणेपूर्वी....

(क्रमशः)

पर्यावरण प्रदूषणाचा धोका :- 



काही रसायनांचा मोठ्या प्रमाणात वापर केल्यामुळे किंवा सतत त्यांच्या संपर्कात आल्यामुळे गर्भधारणा होण्यापूर्वी तसेच झाल्यानंतर गर्भाला धोका होऊ शकतो. कामाच्या वेळी धोकादायक रसायने काळजीपूर्वक हाताळा. औषधी, दंत चिकित्सा, कला, फोटोग्राफी, प्रवास, लँडस्केपिंग, हेअर ड्रेसिंग, कॉस्मोटॉलॉजी, ड्रायक्लिनिंग आणि कारखान्यातील कामाच्या वेळी खास दक्षता बाळगा. शक्य असले तर अशा ठिकाणाहून काही काळासाठी बदली करून घ्या. घरी किंवा कामाच्या ठिकाणी शिशाचे प्रमाण अधिक असेल तर त्याचा परिणाम तुमच्यावर आणि गर्भावरही होऊ शकतो. घरगुती विषारी पदार्थांपासून दूर रहा.


आर्थिक परिपूर्णता :- 



हे प्रकरण प्रचंड खर्चाचे आहे त्यामुळे आपल्या जोडीदाराशी सल्लामसलत तयार करून खर्चाची तजवीज करा. आरोग्य विम्यातून प्रसूतीचा आणि नंतरचा खर्च मिळेल की नाही, याची माहिती करून घ्या. अशी पॉलिशी झाली नसेल तर थोडी कळ सोसा. तुम्ही अशी पॉलिशी अजून घेतली नसेल तर ती घेण्याची हीच योग्य वेळ आहे.

 

काही महत्त्वाचे मुद्दे :- 



गर्भावस्थेच्या काळातील तुमच्या कामाचा विचार करा. तुमचा नोकरी बदलण्याचा विचार असेल तर आताच तयारी करा. पुढे आलेले पोट घेऊन मुलाखतीला जाणे नक्कीच आवडणार नाही. 

 

अंदाज करा :- 




आपली मासिक पाळी आणि ओव्यूलेशन लक्षात घ्या. त्यामुळे तुम्ही योग्य वेळी समागम(संभोग) करू शकाल तसेच गर्भधारणेची योग्य वेळही माहीत करून घेऊ शकाल. समागमाची तारीख आणि वेळ लिहिल्यामुळेही अंदाज लावणे शक्य होते.

 

थोडा वेळ द्या :- 




सर्वसाधारण निरोगी असलेल्या २५ वर्षीय तरूणीला गर्भधारणेसाठी ६ महिने लागू शकतात. जास्त वयाच्या स्त्रियांना जास्त वेळ लागू शकतो. तुमच्या जोडीदाराचे वय अधिक असेल तर हा कालावधी आणखी वाढू शकतो. या प्रकरणी कोणत्याही डॉक्टरांचा सल्ला घेण्यापूर्वी किमान सहा महिने वाट पहा. तुमचे वय ३५ वर्षांपेक्षा अधिक असेल तर ६ महिन्यानंतरच डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

 

विश्रांती घ्या :- 




खरं तर हे सर्वात आवश्यक काम आहे. खरं तर येणाऱ्या काळाचा विचार करता तुम्ही खूप उत्साही असता आणि त्यामुळे तणावातही राहता
, पण हाच तणाव गर्भधारणेसाठी अडचण होऊ शकतो. थोडे लक्ष द्या आणि विश्रांती देणारा व्यायाम करा. जीवनातून तणाव दूर ठेवा.



    डॉ. भूषण काळे                                                                                              डॉ .स्मिता काळे 

  एम एस (प्रसूती व स्त्री रोग )                                                                                       एम डी (पंचकर्म ) केरळ

                       आयुभूषण आयुर्वेदिक वंध्यत्व निवारण आणि केरळीय पंचकर्म चिकित्सालय

                             (वंध्यत्व, स्त्रीरोग, गर्भसंस्कार, सुवर्णप्राशन, केरळीय पंचकर्म)

                                                                        8888511522




Wednesday, 5 July 2023

गर्भसंस्कार - आई होताना घ्यावयाची पावले

 गर्भसंस्कार - आई होताना घ्यावयाची पावले  

....गर्भधारणेपूर्वी....

(क्रमशः)


उपचार करा :-

वरीलपैकी कोणत्याही तपासणीत काही आढळून आले तर त्यावर लगेच उपचार करा. एखादे लहान-मोठे ऑपरेशन किंवा आतापर्यंत टाळीत आलेला दुसरा कोणताही उपचार असेल तर तो करून घ्या. नाहीतर गर्भावस्थेतत त्यामुळे काही अडचणी निर्माण होऊ शकतील. अशा अडचणी खालीलप्रमाणे असू शकतात -

युटेराईन प्रोलॅप्स, फायब्रोईड, सिस्ट किंवा बेनाई ट्युमर.

एंडोमिट्रोसिस (गर्भाशयाच्याआतील असणाऱ्या रक्ताच्यापेशी शरीराच्या इतर भागात पसरतात तेव्हा.)

पेल्व्हिक इंफ्लामेट्री आजार.

मुत्राशयाला होणारे संसर्गजन्य आजार किंवा बॅक्टेरियल व्हॅजिनोसिस.

एखादा एस.टी.डी.(लैंगिक) आजार

 

लसीकरण करून घ्या :-



गेल्या दहा वर्षात तुम्ही टिटेनस, डिप्थिरिया बूस्टर याची लस घेतली नसेल तर घ्या. मीजल्स, म्पस आणि रुबेलाची लस घेतली नसेल तर घ्या आणि गर्भधारणेसाठी एक महिना थांबा. तुम्ही आधीच गर्भवती राहिला असाल तरीही काळजी करण्याचे काही कारण नाही. तुम्हाल हिपोटायटस- बी किंवा चिकनपॉक्स या आजारांची काही भीती नसली तरीही त्याची व्यवस्था करा. तुमचे वय २६ वर्षांपेक्षा कमी असेल तर एचपीव्हीचे तिन्ही डोस घ्या. त्यासाठी पूर्वतयारी करा.

  

क्रोनिक (जुनाट) रोगांवर नियंत्रण मिळवा :-

 तुम्हाला मधुमेह, दमा, पिलेप्सी यासारखे क्रोनिक म्हणजे दीर्घकाळ सोबत करणारे आजार असतील तर गर्भधारणेपूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या आणि हे आजार नियंत्रणात आणा. स्वतःची चांगल्या प्रकारे काळजी घ्या. तुम्ही जर जन्मापासूनच 'फिनाइलक्युटोन्युरिया' या आजाराने आजारी असाल तर फिनाइलेलेनिन युक्त आहार घ्यायला सुरुवात करा आणि गर्भावस्थेच्या काळातही तो सुरू ठेवा. हे गर्भाच्या आणि तुमच्या दोघांच्याही आरोग्यासाठी चांगले ठरेल.


तुम्हाला जर कशाची अॅलर्जी असेल तर त्याकडेही लक्ष द्या. निराशेमुळे तुमच्या आनंददायी गर्भावस्थेला अडचण होऊ शकते त्यामुळे त्यावर आधी उपचार करा.

 

बर्थ कंट्रल बंद करा :-




तुमचे कंडोम आणि डायफ्रागम
वापरणे बंद करा. (खरं तर गर्भधारणेनंतर पुन्हा त्यांची गरज पडणार आहे.) बर्थ कंट्रोल करण्याच्या गोळ्या, व्हेजायनल रिंग किंवा पॅचचा वापर करीत असाल तर याबाबत डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. कारण तुम्हाला हे सर्व काही महिने आधी बंद करावे लागते म्हणजे प्रजननसंस्था योग्य प्रकारे काम सुरू करू शकते. त्यासाठी दोन तरी मासिक पाळ्या योग्य कालावधीत यायला हव्यात. ( या दरम्यान निरोधचा वापर करावा.) तुमचे मासिक चक्र नियमित व्हायला दोन-तीन किवा त्याहून अधिक महिने लागू शकतात.

 तुम्ही जर आय़यूडी (IUD)लावली असेल तर ती काढून टाका. डेप्रोप्रोवेरा बंद केल्यानंतर सहा महिने थांबा. काही महिला तर हे बंद केल्यानंतरसुद्धा १० महिने गर्भधारणा करू शकत नाहीत. यानुसारच तुम्ही तुमचे प्लानिंग करा.

 

आहारातील सुधारणा :-



तुम्ही कदाचित आतापासून दोन जिवांसाठी लागणारा आहार गेत नसाल, पण चांगल्या सवयींना वेळ कशासाठी? तुम्ही तुमचा फॉलिक अॅसिडचा डोस घ्यायला विसरू नका. त्यामुळे गर्भधारणेची क्षमता वाढते. शिवाय अभ्यासातून असेही आढळले आहे, की गर्भधारणेच्या आधी आपल्या आहारात या जीवनसत्त्वाचा समावेश करणाऱ्या महिलांना ‘न्यूरल ट्यूब इफेक्ट' चा धोका खूप कमी उरतो. ते कडधान्य, हिरव्या पालेभाज्या यामध्ये आढळते. शिवाय तुम्हाला डोस म्हणूनही ते घ्यावे लागेल. त्यासाठी डॉक्टरांना विचारा.

जंकफूड आणि मेदयुक्त आहार बंद करा. आहारात फळे, भाज्या, कमी मेद असलेलेल दुधाचे पदार्थ यांचे प्रमाण वाढवा. संतुलित आहाराकडेही लक्ष द्या. गर्भधारणेपूर्वी व तुम्हाला रोज दोन चमचे प्रोटिन्स, तीन चमचे कॅल्शियम आणि साह चमचे कडधान्ये घ्यायला हवीत. अर्थात यामध्ये कॅलरिजचे प्रमाण वाढविण्याची काही आवश्यकता नाही.


तुमच्या आहारविषयक काही सवयी (व्रत
, वैकल्य, उपवास) गर्भावस्थेत काही अडचणी निर्माण करू शकणार असतील तर त्याबाबत डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

 

प्रसूतीपूर्व व्हिटॅमिन्स घ्या :-


आहारात फॉलिक ॲसिडयुक्त पदार्थांचा मोठ्या प्रमाणात समावेश असला तरीही तुम्हाला गर्भधारणेच्या दोन महिने आधी
प्रीनेटल पुरक म्हणून ४०० एमसीजीचा डोस घ्यायला हवा. त्याचे अनेक लाभ आहेत. अभ्यासातून असे आढळून आले आहे, की ज्या महिला गर्भधारणेच्या पूर्वी तसेच गर्भधारणेनंतर सुरूवातीच्या काही आठवड्यात मल्टिव्हिटॅमिन गोळ्या घेतात त्यांना उलटी आणि मळमळीचा त्रास होत नाही. त्यामध्ये १५ एमजी. झिंकचा समावेश असायला हवा. त्यामुळे गर्भधारणेची क्षमता वाढते. अर्थात आवश्यकतेपेक्षा अधिक प्रमाणात काही सत्त्वांचे सेवन केले तर त्यामुळे नुकसानही होऊ शकते त्यामुळे डॉक्टरांच्या सल्ल्यानेच पुढे जा.


क्रमशः....

 डॉ. भूषण काळे                                                                                              डॉ .स्मिता काळे 

  एम एस (प्रसूती व स्त्री रोग )                                                                                       एम डी (पंचकर्म ) केरळ

                       आयुभूषण आयुर्वेदिक वंध्यत्व निवारण आणि केरळीय पंचकर्म चिकित्सालय

                             (वंध्यत्व, स्त्रीरोग, गर्भसंस्कार, सुवर्णप्राशन, केरळीय पंचकर्म)

                                                                        8888511522

Friday, 28 April 2023

गर्भसंस्कार - आई होताना घ्यावयाची पावले

गर्भसंस्कारआई होताना घ्यावयाची पावले 

....गर्भधारणेपूर्वी....



तुम्ही आपले कुटुंब निर्माण करण्याचा किंवा ते वाढविण्याचा निर्णय घेतलाय तर .लवकरच तुमच्या घरात एक छोटासा पाहणा येणार आहे. तुमच्या मुलाला लहान भाऊ किंवा बहीण मिळणार आहे. तुमच्या घरात बाळाची पाऊले रांगण्यापूर्वी तुम्ही काही आवश्यक पाऊले उचलायला हवीत म्हणजे मग तुमच्या घरात येणारे बाळ निरोगी असेल. या सल्ल्याच्या मदतीने तुम्ही आणि तुमचे पती भावी कालावधीसाठी स्वतःला पूर्णपणे तयार करू शकता.

गर्भधारणेपूर्वी, काही सूचना

छोटेसे बाळ तुमच्या अंगणी खेळण्यासाठी उत्सुक आहे, पण त्याला बोलावण्यापूर्वी या लहान सहान गोष्टींकडे लक्ष द्या.

प्रसूतीपूर्व डॉक्टरांचा शोध :- 

तुम्ही तुमच्यासाठी एखादी दायी, मिडवाईफ किंवा प्रिमॅटल डॉक्टरांच शोध सुरू करा. खरं तर तुम्ही अजून गर्भवती नाहीत, पण पुढे चालून तुमचे वेळापत्रक खूप व्यस्त होते. त्यामुळे आताच चौकशी करा, सल्ला घ्या आणि डॉक्टरांची निवड नक्की करा..

गर्भधारणेपूर्वी तपासणी :- 


खरं तर तुम्हाला प्रसूतीपूर्व तापसणी करणाऱ्या डॉक्टरांची आवश्यकता नाही. तुम्ही तुमची नियमित तपासणी करणाऱ्या महिला डॉक्टरांना भेटू शकता. या तपासणीमुळे कुणात काही वैद्यकीय कमतरता असेल तर त्याची माहिती मिळते आणि त्यावर लगेच उपचार करणे शक्य होते. गर्भावस्थेच्या काळात न घ्यावयाच्या औषधांपासूनही डॉक्टर तुम्हाला दूर ठेवतील. तुमचे वजन, आहार, खाण्या-पिण्याच्या सवयी, जीवनशैली आणि लसीकरण याविषयी त्यांचा सल्ला घ्या.

डेंटिस्टची भेट :- 

गर्भवती होण्यापूर्वी एकदा तुमच्या डेंटिस्टकडे आवश्य जाऊन या. कारण तुमची भावी गर्भावस्था तुमचे दात आणि हिरड्यांवर परिणाम करू शकते. गर्भावस्थेतील हार्मोन्समुळे दात आणि हिरड्यांचा त्रास होऊ शकतो. अभ्यासातून असेही आढळून आले आहे, की गर्भावस्थेच्या गुंतागुंतीत हिरड्यांचे आजारही सामील असतात. बाळाला या जगात आणण्यापूर्वी स्वतः एकदा डेंटिस्टकडे जाऊन या. दातांचा एक्स-रे, दात भरणे किंवा ऑपरेशन वगैरेची आवश्यकता असेल तर ते करून घ्या कारण गर्भावस्थेच्या काळात हे करणे शक्य होत नाही.

कुटुबांचा इतिहास पहा :- 

तुम्हाला तुमच्या कुटुंबांच्या इतिहासावर एक नजर टाकण्याबरोबरच पतीचा कौटुंबिक इतिहासही तपासून पहायला हवा, की दोन्ही कुटुंबात एखाद्या आजाराचा इतिहास तर नाही ना? अशा आजारांत डाऊन सिंड्रोम, टे-शेक आजार, सिकल सेल अॅनिमिया, थॅलिसेमिया, हिमोफेलिया, सिस्टिक फायबरोसिस किंवा प्रेगाईल एक्स सिंड्रोम यांचा समावेश होतो.

गर्भावस्थेची पूर्व माहिती :-

तुमच्या या आधीच्या गर्भावस्थेत काही अडचण्या आल्या असतील म्हणजे अकाळी प्रसूती झाली असेल किंवा एकापेक्षा अधिक गर्भपात झाले असतील, तर तुमच्या डॉक्टरांना भेटा म्हणेज ही अडचण पुन्हा निर्माण होणार नाही.

आवश्यकता भासल्यास जेनेटिक स्क्रिनिंग करा :- 

एखाद्या गंभीर अनुवांशिक आजाराची माहिती मिळाली तर डॉक्टरांकडे जाऊन जेनेटिक स्क्रिनिंग करण्याबाबत सल्ला घ्या. 

आधी एखादा गर्भपात होणे, रक्तसंबंधात लग्न होणे, दीर्घकाल गर्भधारणा न होणे अशी कारणे असतील तरीही जनेटिक स्क्रिनिंग करून घेणे आवश्यक होऊ शकते.

तपासण्या करा :- 

या सर्व प्रकारच्या चौकशीच्या दरम्यान तुम्हाला तुमच्या काही प्रकारच्या तपासण्या करून घेण्यासाठीही तयार रहायला हवे. त्या अशा-

■ अॅनेमियाच्या तपासणीसाठी हिमोग्लोबिन किंवा हिमोटोक्रिट टेस्ट. 

■ तुम्ही पॉझिटिव्ह आहात की निगेटिव्ह ते पाहण्यासाठी आर-एच फॅक्टर तपासणे. तुम्ही निगेटिव्ह असाल तर जोडीदाराचीही टेस्ट करावी लागते. (दोघेही निगेटिव्ह असाल तर त्याचा फारसा विचार करू नका.)

■ रुबेला ट्विटर या तपासणीमुळे रुबेला प्रतिरोधक क्षमता कळते. 

■ व्हॅरिसेला ट्विटर, यातपासणीमुळे व्हॅरिसेला प्रतिरोधक क्षमता कळते. 

■ हिपोटायटिस-बी, तुम्ही याची लस घेतली नसेल आणि तुम्ही आरोग्य सेविका असाल तर.

■ सायटोमॅग्लोव्हायरस अँटिबॉडिज तपासणी. रिपोर्ट काय आहे ते कळते. तुम्ही यावर उपचार केला असेल तर सहा महिने गर्भधारणा करू नका.

■ टॉक्सोप्लाझमोटिस ट्विटर, तुमच्याकडे बाहेर फिरणारे, कच्चे मांस खाणारे पाळीव मांजर असेल किंवा मोजे न घालता तुम्ही बागकाम करीत असाल तर. तुम्ही याची लस घेतली असेल तर याची काळजी करण्याचे कारण नाही. नसेल तर मात्र खबरदारी घ्या.

■थॉयरॉइड फंक्शन, याचा गर्भावस्थेवर परिणाम होऊ शकतो. तुम्हाला किंवा कुटुंबात कोणाला हा आजार असेल आणि तुमच्यात काही लक्षणे दिसत असतील तर ही तपासणी करावी.

■ गुप्तरोग तपासण्या. सर्व गर्भवती महिलांनी आपली गुप्तरोग ( सिफलिस, गोमोरियास कालमिडिया, हर्पिज, एच पीव्ही आणि एचआयव्ही) तपासणी नियमित स्वरुपात करून घ्यायला हवी. असे आजार नसल्याची तुम्हाला खात्री असली तरीही एकदा ही तपासणी करून घ्यावी.


                                                                          क्रमशः....


 डॉ. भूषण काळे                                                                                              डॉ .स्मिता काळे 

  एम एस (प्रसूती व स्त्री रोग )                                                                                       एम डी (पंचकर्म ) केरळ

                       आयुभूषण आयुर्वेदिक वंध्यत्व निवारण आणि केरळीय पंचकर्म चिकित्सालय

                             (वंध्यत्व, स्त्रीरोग, गर्भसंस्कार, सुवर्णप्राशन, केरळीय पंचकर्म)

                                                                        8888511522

Tuesday, 7 March 2023

गर्भसंस्कार कोणत्या महिन्यापासून सुरू करावं?

गर्भसंस्कार कोणत्या महिन्यापासून सुरू करावं?



तुम्ही गरोदर आहात आणि गर्भसंस्कार सुरू करण्याच्या विचारात आहात. तर ते सुरू करण्याची पहिली योग्य वेळ ही कालच होती आणि हे संस्कार सुरू करण्याची दुसरी वेळ आता आहे.

त्या प्रश्नाचं तुम्हाला मी अजून सोपं उत्तर सांगतो. ज्या क्षणी तुम्हाला गर्भधारणा झाल्याची म्हणजेच आपण प्रेग्नेंट असल्याची खात्री होते त्या क्षणी लगेचच तुम्ही गर्भसंस्कार सुरू करू शकता.

आणि जर कोणत्याही कारणामुळे तुम्हाला गरोदरपणाच्या सुरुवातीपासून हे संस्कार सुरू करता आले नसतील तर ते तुम्ही आत्ता लगेच सुरू करू शकता. गरोदरपणाच्या कोणत्याही महिन्यांमध्ये तुम्हाला हे संस्कार सुरू करता येतात. महत्त्वाचा आहे ते म्हणजे लवकरात लवकर सुरू करणे.

गर्भसंस्कार हे एक प्राचीन वैदिक शास्त्र आहे ज्याद्वारे होणारे बाळ आईच्या पोटात वाढत असतानाच त्याचा बौद्धिक, आध्यात्मिक आणि भावनिक विकास होण्यास मदत होते.

हे फक्त होणाऱ्या बाळासाठी चांगले नाही तर हे संस्कार गरोदर स्त्रीच्या मातृत्वाचा अनुभव सुखद आणि आनंदी तर बनवण्याबरोबर स्त्रीला गरोदरपणाचे हे नऊ महिने तिच्या जीवनातील आनंदी, निरोगी आणि सकारात्मक कालावधी असल्याचा अनुभव देते.

या संस्कार विषयी अधिक माहिती घेण्यापूर्वी आपल्याला प्रथमतः गर्भ आईच्या पोटामध्ये कसा वाढतो याची माहिती घ्यावी लागेल.

पहिली तिमाही (एक ते तीन महिने)

या कालावधीमध्ये तुम्हाला तुम्ही प्रेग्नेंट असल्याचं पहिल्यांदा कळतं. हे तीन महिने म्हणजे गरोदरपणातला एक खडतर प्रवास असतो कारण या कालावधीमध्ये काही लक्षणे जसं सकाळी उठल्यानंतर मळमळणे, थकवा अन्नाबद्दल संवेदना म्हणजे खाण्याची इच्छा न होणे ,मूड स्विंग्स म्हणजेच स्वभावा मध्ये बदल जाणवणे अशा विविध तक्रारींना सामोरे जावे लागते.

गर्भाच्या दृष्टीने सुद्धा हा कालावधी खूपच असुरक्षित असतो. बहुतांशी मिसकँरिएजेस म्हणजेच गर्भपात हे पहिल्या तिमाही मध्येच होत असतात कारण हाच तो कालावधी असतो जेव्हा गर्भ बनण्याची प्रक्रिया आईच्या पोटामध्ये होत असते. 

या कालावधीमध्ये तुम्ही आनंदी आणि चिंतामुक्त असणं हे पोटात वाढणाऱ्या बाळाच्या दृष्टीने आणि त्याच्या आरोग्याच्या दृष्टीने खूप महत्त्वाचा असतं.

पहिल्या तिमाही मध्येच हे संस्कार सुरू केल्यास हा कालावधी शांततामय आणि आरामदायी असल्याची जाणीव होते. पहिल्या तिमाही मध्ये होणाऱ्या अनेक त्रासदायक लक्षणांना सामोरे जाण्यास सुद्धा या मुळे बळ मिळतं. 

दुसरी तिमाही (चार ते सहा महिने)

गरोदरपणाच्या प्रवासातील हा सर्वात उत्कृष्ट कालावधी आहे. पहिल्या तिमाही मध्ये होणारे अनेक त्रास नुकतेच कमी झालेले असतात आणि गरोदरपणातील एक वेगळीच चमक या तीन महिन्यांमध्ये गरोदर स्त्रीयांध्ये दिसून येते. 

गरोदर स्त्रीच्या पोटात वाढणाऱ्या बाळांमध्ये सुद्धा या कालावधीमध्ये वेगाने वाढ होत असते. 

या तीन महिन्यांमध्ये बाळाची श्रवण शक्ती म्हणजेच ऐकण्याची ताकद पूर्णतः वाढलेले असते याचाच अर्थ असा की बाहेरून येणाऱ्या संवेदनांना गर्भ या कालावधीमध्ये प्रतिसाद देतो. 

खऱ्या अर्थाने हे संस्काराची सुरुवात या वेळेला होत असते. आता तुमचं काम हे बाळाला शिक्षण देणारा एक महत्त्वाचा दुवा असं जबाबदारीच आहे.

या कालावधीमध्ये गर्भसंस्काराचे संगीत- मंत्र ऐकणे, विविध वेदातील मंत्रांचे श्रवण करणे यामुळे वाढणाऱ्या बाळांमध्ये चांगली मूल्ये आणि सद्गुणांची भर टाकता येते. 

बाळाला गर्भाशयामध्ये बाहेरून येणारे आवाज ऐकायला आवडतं. त्यांना भलेही त्याचा अर्थ लावता येत नसेल पण वेगवेगळे ताल आणि आवाज यांच्यामुळे बाळातील ऐकण्याची व बोलण्याची कौशल्ये विकसित होतात.

दुसऱ्या तिमाही मध्ये हे संस्कार करण्याचा आणखीन एक फायदा असा होतो की या कालावधीमध्ये गरोदर स्त्रीला आनंदी आणि सकारात्मक राहता येत ज्यामुळे मातृत्वाचा हा प्रवास सुखद वाटतो.

तिसरी तिमाही (सात ते नऊ महिने)

हा तो कालावधी आहे ज्यामध्ये बाळ बाहेरच्या जगामध्ये येण्यास परिपूर्ण हो आहे. या कालावधीमध्ये बाळाचं वजन वाढतं तसेच बाळाच्या शरीरामध्ये फॅट म्हणजेच चरबी सुद्धा साचायला सुरुवात होते. 

या कालावधीमध्ये बाळाच्या मेंदूची सुद्धा खूप जलद वाढ होते तसेच ते अगदी स्पष्टपणे पाहू आणि ऐकू शकतात. याचबरोबर ते बाहेरून येणाऱ्या आवाज प्रकाश आणि स्पर्श अशा विविध संवेदनांना प्रतिसाद सुद्धा देतात.

गर्भसंस्कारामुळे पोटात वाढणाऱ्या बाळाला ज्या बाहेरच्या जगामध्ये त्याला यायचं आहे त्या नवीन जगाशी जवळीकता साधण्यास मदत होते.  

हा कालावधी म्हणजे बाळाच्या मेंदूच्या विकासाचा पाया असतो आणि ज्यामुळे पुढील आयुष्यात हुशार बनण्यास मदत होते.

संस्कार केलेल्या मातांच्या मुलांच्या मध्ये इतर मुलांच्या तुलनेत चांगला विकास झालेला दिसून येतो. चालणं, बोलणं,पकडणं अशा विविध स्किल्स(कौशल्य) ही मुलं लवकर ग्रहण करतात. या संस्कार बाळाच्या सर्वांगीण विकासाठी मदत करतं. 

सोप्या भाषेत सांगायचं तर आपण बाळाला जेवढ्या सकारात्मक संवेदना देऊ तेवढे ते बाळाच्या सर्वांगीण विकासासाठी फायदेशीर ठरतं.

तर गर्भसंस्कार केव्हा सुरू करावेत या प्रश्नाचं उत्तर हे. आतापासून लगेच सुरू करा !


 डॉ. भूषण काळे                                                                                              डॉ .स्मिता काळे 

  एम एस (प्रसूती व स्त्री रोग )                                                                                       एम डी (पंचकर्म ) केरळ

                       आयुभूषण आयुर्वेदिक वंध्यत्व निवारण आणि केरळीय पंचकर्म चिकित्सालय

                             (वंध्यत्व, स्त्रीरोग, गर्भसंस्कार, सुवर्णप्राशन, केरळीय पंचकर्म)

                                                                        8888511522




Thursday, 1 September 2022

आई व्हायचयं मला..भाग १

 

 "आई व्हायचंय मला..." – भाग १

आई होणं – म्हणजेच गर्भधारणा होणं – ही एक स्त्रीच्या आयुष्यातील सर्वात सुंदर भावना असते. पण जेव्हा या मातृत्वाच्या वाटचालीत अडथळे येतात, तेव्हा त्या स्त्रीसाठी हे एक खोल मानसिक, शारीरिक आणि सामाजिक आव्हान बनतं.

तुम्ही अनेक महिने – कदाचित लग्नाच्या पहिल्याच दिवसापासून – गर्भधारणेसाठी प्रयत्न करत असता. पण त्या वेळी आजूबाजूचं जग मात्र पुढे निघून गेलेलं असतं. तुमचे मित्र-मैत्रिणी, नातेवाईक – अगदी नुकतंच लग्न झालेली जोडपीही सहज गर्भधारणा करतात. त्यांच्या घरी बाळ येतं, आनंदाचा गजर असतो. तेव्हा तुमचं मन मात्र खोल तळाशी गेलेलं असतं. बाहेरून शांत असता, पण आतून चिरडलेले असता.

तुमचे मित्र जेव्हा नवजात बाळाच्या नर्सिंग, डायपर रॅश, रात्रीची झोप न लागणं, बाळाला सांभाळून ऑफिस करणे अशा गोष्टींची चर्चा करतात, तेव्हा तुमचं मौन हळूहळू वेदनेत परिवर्तित होतं. "तुमचं मूल नाही ना, त्यामुळे तुम्हाला समजणार नाही" असं वाक्य ऐकून अंत:करणात एक वेगळीच सल निर्माण होते.


 

आधुनिक वैद्यकीय दृष्टिकोनातून पाहिल्यास, स्त्रीच्या गर्भधारणेच्या क्षमतेवर अनेक गोष्टी परिणाम करतात – जसे की पीसीओएस (PCOS), थायरॉईड समस्यां, एंडोमेट्रिओसिस, फॉलोपियन ट्यूब्सची अडथळा, हॉर्मोनल असंतुलन, पुरुषांमध्ये शुक्राणूंची संख्या किंवा हालचाल कमी असणे, इ.

 


आयुर्वेदामध्ये, गर्भधारणेसाठी चार महत्त्वाचे घटक सांगितले आहेत – रुतु (योग्य काल), क्षेत्र (गर्भाशय), बीज (शुद्ध शुक्र व अंडाणू), आणि आहार-विहार (योग्य आहार व जीवनशैली). यातील कोणत्याही एका घटकात दोष निर्माण झाला, तर गर्भधारणा होण्यात अडथळा येतो.

आधुनिक वैद्यक गर्भधारणेची समस्या तपासण्यासाठी अनेक चाचण्या व उपचार पद्धती देतो – सोनोग्राफी, ब्लड टेस्ट, HSG, IUI, IVF इत्यादी. पण या सर्व प्रक्रियांनी मनावर आणि शरीरावर येणारा ताण अनाकलनीय असतो.

त्याचवेळी आयुर्वेदात पंचकर्म, उत्तरबस्ती, सत्त्ववर्धक औषधे आणि मानसोपचार यांच्या साह्याने संपूर्ण शरीर आणि मनाची शुद्धी केली जाते. त्यामुळे नैसर्गिक गर्भधारणेसाठी शरीर योग्य स्थितीत आणले जाते.

पण या प्रवासात सगळ्यात कठीण टप्पा असतो – कुटुंबीयांशी संवाद साधणं. जेव्हा पहिल्यांदा तुम्ही प्रयत्न सुरू करता, तेव्हा या विषयावर कुणाशी बोलणंही जड जातं. कधी कधी आपल्या आई-वडिलांची साधीशी विचारणा – “काय गं, पुढचं काही प्लॅनिंग आहे का?” – देखील छुप्या जखमा उघडून टाकते.

तुम्ही जेव्हा शेवटी धीर करून सांगता की ‘आम्हाला गर्भधारणेमध्ये अडचणी येत आहेत’, तेव्हा कुटुंबातील लोक स्तब्ध होतात. आणि मग लक्षात येतं, की हे सगळं आधीच शेअर केलं असतं, तर कदाचित मानसिक तणाव थोडा कमी झाला असता.

या सगळ्या अनुभवांमुळे अनेक स्त्रिया आणि जोडपी नैराश्य, चिंता, आत्मगौरव हरवणं, सामाजिक अंतर अशा भावनांना सामोरं जातात. पण लक्षात ठेवा – वंध्यत्व ही एक अवस्था आहे, जन्मजात दोष नाही. योग्य उपचार, संयम आणि सकारात्मक दृष्टिकोन ठेवला तर मातृत्व नक्कीच शक्य आहे.

या प्रवासात तुमच्यासोबत चालणारा एक समजूतदार, अनुभवसंपन्न वैद्य असणं ही मोठीच साथ असते.

...क्रमशः...


डॉ. भूषण काळे
एम. एस. (प्रसूती व स्त्रीरोग)
डॉ. स्मिता काळे
एम. डी. (पंचकर्म) केरळ

आयुभूषण आयुर्वेदिक वंध्यत्व निवारण आणि केरळीय पंचकर्म चिकित्सालय
(वंध्यत्व, स्त्रीरोग, गर्भसंस्कार, सुवर्णप्राशन, केरळीय पंचकर्म)

                                                                        8888511522